بین المللی

اجلاس خزر؛ عشق آباد میزبان مذاکرات

ششمین اجلاس خزر در 29 ژوئن مصادف با 8 تیر سال خورشیدی جاری در عشق آباد با حضور روسای جمهور 5 کشور حاشیه خزر یعنی ایران، روسیه، ترکمنستان، آذربایجان و قزاقستان  برگزار می‌شود. البته یک روز پیش از برگزاری این اجلاس  در نشست شورای وزیران خارجه در عشق آباد، قرار است همکاری‌ها در دریای خزر بررسی شود و نحوه همکاری‌های بیشتر برای آماده‌سازی نشست  روسای پنج کشور حاشیه خزر مورد بررسی قرار گیرد. کاخ کرملین روسیه نیز  خبر داده است که «ولادیمیر پوتین» رئیس جمهور روسیه در جریان نشست سران کشورهای حاشیه دریای خزر با «ابراهیم رئیسی» رئیس جمهور ایران دیدار خواهد کرد و این اولین حضور وی در یک مجمع رسمی پس از جنگ اوکراین است.

گفتنی است که دریای خزر بزرگترین پهنه آبی محصور در خشکی است و طول آن حدود ۱۰۳۰ تا ۱۲۰۰ کیلومتر و عرض آن بین ۱۹۶ تا ۴۳۵ کیلومتر است. سطح دریای خزر در حدود ۲۸ متر پائین‌تر از سطح دریاهای آزاد است. 657 کیلومتر ساحل این دریا متعلق به ایران است و 1900 کیلومتر به قزاقستان، 820 کیلومتر به آذربایجان و 3220 کیلومتر باقیمانده به روسیه و ترکمنستان تعلق دارد. نشست سران کشورهای ساحلی خزر نخستین بار به پیشنهاد «صفر مراد نیازف» رئیس جمهور وقت ترکمنستان و با هدف تعیین رژیم حقوقی دریای خزر و با حضور روسای جمهور وقت ایران، روسیه، جمهوری آذربایجان، ترکمنستان و قزاقستان در اردیبهشت ماه 1381 در عشق‌آباد پایتخت ترکمنستان برگزار  شد و تهران نیز 24 مهر ماه 1386 میزبان دور دوم این نشست بود.سومین نشست روسای کشورهای ساحلی دریای خزر در 27 آبان 1389 (18 نوامبر 2010) در باکو، پایتخت جمهوری آذربایجان، برگزار و موافقتنامه همکاری‌های امنیتی بین کشورهای ساحلی دریای خزر در این نشست به امضای روسای جمهور پنج کشور ساحلی رسید.آستاراخان روسیه نیز هفتم مهر ماه 1393 میزبان چهارمین نشست سران خزر با حضور روسای جمهور روسیه، ایران، ترکمنستان، آذربایجان و قزاقستان بود و در نهایت پنجمین نشست در آکتائو قزاقستان برگزار شد.

نشست پنجم و رژیم حقوقی دریای خزر

پنجمین اجلاس سران کشورهای ساحلی دریای  خزر در تاریخ ۲۱ مرداد سال  ۱۳۹۷  در قزاقستان برگزار شد و در پایان این نشست متن کامل عهدنامه رژیم حقوقی دریای خزر  به امضای پنج کشور ساحلی ایران، ترکمنستان، آذربایجان، قزاقستان و روسیه رسید. در واقع طی این نشست پروتکل همکاری در زمینه مبارزه با تروریسم در دریای خزر، پروتکل همکاری در زمینه مبارزه با جرایم سازمان یافته در این دریا، موافقتنامه میان دولت‌های کشورهای ساحلی دریای خزر  در مورد همکاری‌های اقتصادی، موافقتنامه میان دولت‌های کشورهای ساحلی در زمینه حمل و نقل، موافقتنامه پیشگیری از حوادث در دریای خزر و پروتکل همکاری و تعامل نهادهای مرزبانی کشورهای ساحلی در این دریا از جمله اسنادی بود که این کشورها امضا کردند.همچنین  براساس کنوانسیون رژیم حقوقی دریای خزر، این دریا خاص پنج کشور ساحلی می‌شود و هیچ کشور غیرساحلی حق حضور و تصمیم‌گیری و دریانوردی و کشتیرانی (اعم از تجاری، نظامی، گردشگری و …) در این دریا را ندارد و دریانوردی و کشتیرانی مختص پنج کشور و با پرچم آنهاست.کشورهای ساحلی در این کنوانسیون تعهد کرده‌اند که قلمرو (خاک، فضا و دریا) را در اختیار کشورهای دیگر برای حمله به کشورهای ساحلی خزر قرار ندهند و احداث پایگاه خارجی در خزر ممنوع خواهد بود. این کنوانسیون به شش زبان شامل پنج زبان پنج کشور ساحلی (فارسی، قزاقی، روسی، آذری، ترکمنی) به اضافه زبان انگلیسی تدوین شده و در زمان بروز اختلاف یا مشکلی، مرجع نسخه انگلیسی این کنوانسیون است.با توجه به اینکه همه توافقنامه‌های مربوط به خزر براساس اتفاق آراء است هیچ یک از پنج کشور بعد از تأیید و تصویب نهایی حق خروج از آن را ندارند. کنوانسیون رژیم حقوقی دریای خزر دارای یک مقدمه و 24 ماده است که برخی از آنها بندهای متعددی دارد و در خصوص همه‌ چیز بحث می‌شود که همه این موارد قانونمند خواهد شد که از جمله آنها بحث کشتیرانی، ماهیگیری، محیط زیست، تحقیقات و پژوهش، امنیت، حوادث غیرمترقبه، عبور کشتی‌های جنگی، موافقتنامه‌های امنیتی و همچنین قاچاق انسان و مواد مخدر است.

نشست ششم و مذاکرات اساسی

در پایان نشست پنجم در قزاقستان وزیر خارجه وقت کشورمان محمد جواد ظریف تاکید کرد امضای این کنوانسیون پایان همه مذاکرات و اقدامات در خزر نیست و در واقع نقطه عطف و آغازین برای اجرای تفاهمات، نظارت بر اجرا و همچنین شروع مذاکرات برای امضای موافقتنامه‌های جدید و ضروری به شمار می‌رود. وی تاکید کرد نظر به اینکه در این کنوانسیون تحدید حدود بستر و زیر بستر و همچنین تعیین خطوط مبدا و شیوه‌های آن انجام نشده و به موافقتنامه‌های جداگانه در آینده موکول شده است و  کشورهای ساحلی در آینده نزدیک این امور را باید نهایی کنند.

در عین حال رئیس جمهور وقت کشورمان در آن زمان بیان کرد در این کنوانسیون روشن می‌شود که خطوط مبدأ برای رژیم حقوقی با اتفاق نظر 5 کشور بعداً تعیین خواهد شد؛ البته راجع به خطوط مبدأ نکاتی در این کنوانسیون آمده و مخصوصاً در یک بند آمده که شرایط ساحل بعضی از کشورها به گونه‌ای است که نیازمند مقرراتی ویژه است و این به ساحل دریای خزر اشاره می‌کند که این ماده برای ما بسیار اهمیت دارد اما در عین حال خط مبدأ هنوز در این کنوانسیون روشن نیست و در موافقتنامه‌های بعدی باید روشن شود. روحانی با اشاره به اینکه حدود بستر و زیر بستر هم در این موافقتنامه روشن نمی‌شود و تعیین آن به آینده واگذار می شود، تایید کرد برخی مسائل حل و فصل شده و برخی از مسائل باقی مانده است و این دو مسأله یکی خطوط مبدأ و دیگری حدود بستر و زیربستر همچنان برای موافقتنامه‌های بعدی باقی می‌ماند.

بنابراین به نظر می رسد که نشست ششم در عشق آباد نقطه عطف مهمی در اجرایی شدن رژیم حقوقی دریای خزر باشد و موارد مهم یعنی استفاده از بستر و زیر بستر و تعیین خطوط مبدا در دستور کار قرار بگیرد.

 

گزارش از مریم پیک آذر

 

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا